Canh môn của người Ê đê

Canh môn (theo tiếng gọi người Ê đê là Djam bua) là một trong những món ăn độc đáo, đậm chất truyền thống của người Ê đê trên địa bàn tỉnh Đắk Nông. Món ăn này hội tụ nhiều nguyên liệu tự nhiên và có quy trình chế biến cầu kỳ. Canh môn được xem là món ăn “cộng đồng”, không thể thiếu trong các dịp cúng lễ, đám tang, đám cưới... của người Ê đê.

Môn ngứa và lõi chuối non đã sơ chế để nấu món canh môn 

Theo người Ê đê, món ăn này bắt buộc phải có cây môn, ngon nhất là loại môn ngứa chưa được thuần hóa. Loại môn này còn mọc nhiều ở ven suối, vùng trũng trong rừng. Cây có bẹ nhỏ, lá xanh và gây ngứa. Khi gia đình, buôn làng có tiệc, người Ê đê mới vào rừng hái môn. Bẹ môn đem về bỏ đi phần lá, tước vỏ, rửa sạch rồi cắt thành từng đoạn ngắn. 

Thơm ngon gỏi măng nướng của người Ê đê

Măng là một trong những nguyên liệu phổ biến, ưa thích trong ẩm thực của người Ê đê. Nhiều món ăn ngon được chế biến từ măng làm bữa ăn thêm đa dạng, đặc sắc như măng luộc, măng xào, măng muối chua… Người Ê đê trên địa bàn Đắk Nông còn có món gỏi măng nướng thơm ngon.

Món gỏi măng nướng của người Ê đê. 

Món thịt băm gói lá chuối nướng của người Ê đê

Thịt heo băm gói lá chuối nướng là món ăn đặc trưng trong ẩm thực đời thường của người Ê đê. Món ăn này tuy không lạ, nhưng nhờ cách nấu và nêm nếm gia vị khéo léo tạo nên hương vị riêng và cuốn hút. 

Để có món thịt heo gói lá chuối nướng thơm ngon, người Ê đê đặc biệt chú trọng khâu lựa chọn thực phẩm và gia vị ướp. Nguyên liệu chế biến món ăn đơn giản, bao gồm thịt heo và gia vị, rau thơm. 

Sau khi mổ heo, người Ê đê chọn một phần thịt vai và sườn non để làm món thịt băm gói lá chuối nướng 

Món cá suối - kiến vàng bọc lá chuối nướng

Kiến vàng được người Ê đê xem là nguyên liệu, gia vị đặc biệt trong văn hóa ẩm thực của mình. Chính vì vậy, nhiều món ăn chế biến cùng kiến vàng đã trở thành đặc sản nổi tiếng như muối kiến vàng, canh chua kiến vàng, gỏi kiến vàng, cá suối - kiến vàng xiên que nướng… 

Người Ê đê còn có món cá suối – kiến vàng bọc lá chuối nướng vô cùng thơm ngon, lạ miệng. Tuy nguyên liệu đơn giản nhưng cách chế biến đặc biệt của người Ê đê khiến món ăn trở thành đặc sản không lẫn vào đâu được.

Cá suối - kiến vàng được bọc lá chuối rồi nướng trên than hồng 

Khi cần nguyên liệu cá nước ngọt để chế biến món ăn, người Ê đê thường tự mình đi đánh bắt các loại cá sông, cá suối. Chính vì vậy, nguyên liệu bảo đảm tươi ngon. Thịt cá tự nhiên săn chắc, béo ngọt. Các loại cá bắt được như cá lóc, cá trê, cá trắng, cá lăng, cá bống… đều có thể dùng chế biến món ăn này. Cá được sơ chế, bỏ ruột và vảy rồi để ráo nước trước khi ướp gia vị.

Các loại gia vị tẩm ướp khá đơn giản và quen thuộc như muối, bột ngọt, ớt, nén, ngò gai. Gia vị không cho riêng từng thứ vào cá mà được giã chung với nhau thành hỗn hợp. Ớt xanh hay ớt chín đều được, ngắt cuống bỏ vào cối, thêm chút muối, bột ngọt, nén bóc vỏ, chút ngò gai. Tất cả gia vị giã đều nhưng không quá nhuyễn. Hỗn hợp muối này dùng ướp vào cá đã chuẩn bị sẵn trong vòng 30 phút cho thấm đều. 

Gỏi đọt bí thịt gà của người Ê đê

Gỏi đọt bí thịt gà là một trong những món ăn lâu đời của người Ê đê trên địa bàn tỉnh Đắk Nông. Là món gỏi nhưng không chỉ việc trộn các nguyên liệu, nêm nếm gia vị vào món ăn mà cách chế biến của gỏi đọt bí thịt gà có phần đặc biệt, mang đậm màu sắc văn hóa ẩm thực riêng biệt của đồng bào Ê đê. 

Dây bí đỏ được bà con trồng trong vườn. Quả và đọt bí đều có thể chế biến thành nhiều món ăn dân dã hấp dẫn. Đọt bí là phần ngọn của dây bí đỏ. Từ lâu, loại rau này được đồng bào các dân tộc chế biến thành nhiều món ăn đơn giản nhưng rất ngon như đọt bí luộc, đọt bí xào, đọt bí nấu canh thụt,… 

Món gỏi đọt bí thịt gà 

Đọt bí dùng làm gỏi với thịt gà có cách chế biến hơi cầu kỳ một chút. Chính vì vậy, các gia đình thường làm món ăn này trong các dịp lễ hội hơn trong bữa ăn đời thường. Phụ nữ Ê đê biết cách chọn phần ngọn bí ngon nhất. Đọt phải tươi, lá xanh mướt, cọng bí vừa, khi bẻ còn giòn. Đọt bí trước khi chế biền cần tốn chút thời gian sơ chế phần sợi xơ của ngọn rau. Rau được tước sạch xơ (lớp vỏ mỏng bên ngoài) trên cọng, lá khi ăn mới giòn và dễ nuốt. Ngắt thành những đoạn vừa ăn tầm 5 - 7 cm. Đem đọt bí luộc sơ qua nước sôi, đọt bí vừa chín tới, vớt ra vắt nước cho ráo.

Nguyên liệu thịt gà vô cùng quan trọng, quyết định mùi vị đậm đà của món ăn. Gà được dùng phải là gà rừng hoặc gà thả vườn. Ngon nhất loại mới lớn, trọng lượng khoảng hơn 1 kg. Sau khi làm sạch sẽ, gà để nguyên con hoặc dần cho bẹp lại rồi nướng trên lớp than hồng đến khi gà chín vàng ươm. Những con gà được gia đình Ê đê nuôi thường thả rông tự do, thức ăn chính của chúng là cỏ non, côn trùng và lúa nên thịt dai chắc, ngọt ngon. Tách bỏ xương, dùng phần thịt gà đã chín xé ra từng miếng nhỏ cho vào cối giã. Tiếp đó cho đọt bí đã luộc giã cùng thịt gà. 

Món cá xào hoa djam tang của người Ê đê

Sau những cơn mưa lớn, lũ từ thượng nguồn đổ về, các bụi djam tang (theo tiếng gọi của người Ê đê) mọc trên các dòng sông được phù sa lấp đầy các gốc. Đọt non và hoa bắt đầu vươn mình. 

Từ tháng 11 đến tháng 3 dương lịch, cây djam tang kết hoa, đồng bào Ê đê trên địa bàn tỉnh theo các ghềnh đá trên dòng sông Sêrêpốk thu hái hoa djam tang chế biến thành nhiều món ăn ngon. Vào mùa hoa djam tang, người Ê đê trên địa bàn huyện Cư Jút và Krông Nô tranh thủ chế biến nhiều món ăn đặc sản độc đáo từ hoa djam tang như djam tang xào tỏi, canh chua djam tang, gỏi hoa djam tang, canh cá lăng hoa djam tang,… Cá xào hoa djam tang cũng là một trong những món ăn truyền thống của người Ê đê nơi đây. 

Thơm ngon món cá nướng xào hoa djam tang